Dış ticarette en sık karıştırılan konulardan biri, eşyaya eşlik eden belgenin ne anlattığıdır. "A.TR aldık, menşe belgemiz var" cümlesi uygulamada çok duyulur ve yanlıştır. A.TR bir dolaşım belgesidir; menşe ispat etmez. Aradaki fark, alıcının gümrükte indirimli vergi ödeyip ödemeyeceğini doğrudan belirler.

A.TR Dolaşım Belgesi

A.TR, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında düzenlenir ve eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir. Yani eşya ya Türkiye'de veya AB'de üretilmiştir ya da üçüncü bir ülkeden gelmiş olsa dahi ithalat işlemleri tamamlanarak serbest dolaşıma girmiştir.

Buradaki kritik nokta şudur: A.TR eşyanın nerede üretildiğini söylemez. Uzak Doğu menşeli bir ürün Türkiye'de usulüne uygun ithal edildiyse, AB'ye gönderilirken A.TR ile gidebilir. Buna karşılık Gümrük Birliği tarım ürünlerini ve Avrupa Kömür Çelik Topluluğu kapsamındaki ürünleri kapsamaz; bu ürün gruplarında A.TR kullanılmaz.

EUR.1 Dolaşım Sertifikası

EUR.1, Türkiye'nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladığı ülkelerle ticarette kullanılan bir tercihli menşe ispat belgesidir. A.TR'den farklı olarak eşyanın menşeini ispat eder ve ilgili anlaşmanın menşe kurallarının sağlanmış olmasını gerektirir.

Menşe kuralları anlaşmadan anlaşmaya ve ürün grubundan ürün grubuna değişir. Bir üründe "tümüyle elde edilmiş olma" aranırken, bir diğerinde tarife pozisyonu değişikliği ya da belirli bir katma değer oranı yeterli olabilir. Bu nedenle EUR.1 talebinden önce ürünün o anlaşmadaki menşe kuralını karşılayıp karşılamadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Menşe Şahadetnamesi

Menşe Şahadetnamesi, tercihli bir rejime bağlı olmaksızın eşyanın menşeini gösteren belgedir. Ticaret ve sanayi odalarınca onaylanır. İthalatçı ülkenin mevzuatı gereği menşe beyanı istenen, ticaret politikası önlemlerine (ör. korunma önlemleri, anti-damping) tabi olabilecek ya da tercihli bir anlaşmanın bulunmadığı hâllerde gündeme gelir.

Fatura beyanı

Bazı anlaşmalar, belirli koşullarla ihracatçının menşei doğrudan fatura veya ticari belge üzerinde beyan etmesine izin verir. Onaylanmış ihracatçı yetkisi bulunan firmalar bu imkândan değer sınırına bağlı kalmaksızın yararlanabilir. Bu yol belge onay süresini kısaltır; ancak beyanın doğruluğuna ilişkin sorumluluk tamamen ihracatçıdadır.

Neden bu kadar önemli?

  • Alıcı için maliyet farkı. Yanlış belge, ithalatçının tercihli tarifeden yararlanamaması ve tam oranlı vergi ödemesi anlamına gelir.
  • Sonradan kontrol riski. Menşe ispat belgeleri ihracattan yıllar sonra ithalatçı ülke idaresince sonradan kontrole tabi tutulabilir. Doğrulanamayan bir menşe beyanı, alıcıdan geriye dönük vergi ve ceza tahsili sonucunu doğurur.
  • Kayıt yükümlülüğü. Menşe beyanına dayanak oluşturan üretim, tedarik ve maliyet kayıtlarının mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanması gerekir.

Hangi ülkeye, hangi eşya için hangi belgenin düzenleneceği; ürünün tarife pozisyonuna, alıcı ülkeyle yürürlükteki anlaşmaya ve üretim yapınıza bağlıdır. Sevkiyat planlanırken bu değerlendirmenin önceden yapılması, sonradan telafisi zor sonuçların önüne geçer. Bizimle iletişime geçerek ürün bazında değerlendirme talep edebilirsiniz.